Τα εγκαινια του ναου της Θεοτοκου στις Καρρες

 

Κάθε χρόνο στις 24 Μαΐου, το Ορθόδοξο Συναξάρι περιλαμβάνει την Ανάμνηση των Εγκαινίων του ναού της Υπεραγίας Θεοτόκου εν Κάρραις της Συρίας. Γιατί η Εκκλησία να κρατά ζωντανή τη μνήμη των εγκαινίων ενός ναού σε μια πόλη που σήμερα βρίσκεται βαθιά μέσα στα εδάφη της νοτιανατολικής Τουρκίας (σημερινό Χαρράν) και της οποίας τα χριστιανικά μνημεία είναι πλέον ερείπια;

Η απάντηση κρύβεται σε μια πνευματική και πολιτισμική σύγκρουση της ύστερης αρχαιότητας.

Οι Κάρρες (Carrhae) δεν ήταν μια τυχαία επαρχιακή πόλη. Στρατηγικά τοποθετημένες στη Μεσοποταμία, αποτελούσαν το πιο σκληροπυρηνικό κέντρο της παγανιστικής λατρείας στην Ανατολή. Ενώ ο Χριστιανισμός εξαπλωνόταν ραγδαία στην υπόλοιπη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, οι κάτοικοι των Καρρών παρέμεναν πεισματικά πιστοί στις αρχαίες ασσυριακές και βαβυλωνιακές παραδόσεις, με επίκεντρο τη λατρεία του Σιν, του Θεού της Σελήνης.

Ακόμη και τον 4ο αιώνα, όταν η διάσημη Δυτική οδοιπόρος Αιθερία (Egeria) επισκέφθηκε την περιοχή (γύρω στο 381 με 384 μ.Χ.), σημείωσε με έκπληξη στο λατινικό οδοιπορικό της (Itinerarium) ότι, εκτός από τον Επίσκοπο και λίγους κληρικούς, η πόλη κατοικούνταν σχεδόν εξολοκλήρου από ειδωλολάτρες.

Στο οδοιπορικό της, η Αιθερία διασώζει μια πολύτιμη πληροφορία. Περιγράφει δύο ναούς:

 1. Έναν ιστορικό ναό έξω από τα τείχη, χτισμένο πάνω στα θεμέλια του βιβλικού οίκου του Αβραάμ (καθώς από τη Χαρράν πέρασε ο Πατριάρχης φεύγοντας από την Ουρ).

 2. Έναν μεγάλο καθεδρικό ναό μέσα στην πόλη (intra civitatem).

Αυτός ο δεύτερος, ο εσωτερικός ναός, ο οποίος αφιερώθηκε στην Υπεραγία Θεοτόκο, είναι το επίκεντρο της εορτής της 24ης Μαΐου.

Η ανέγερση και τα εγκαίνια ενός μνημειώδους χριστιανικού ναού αφιερωμένου στην Παναγία, ακριβώς στην καρδιά του πιο φανατικού παγανιστικού κέντρου της Μέσης Ανατολής, δεν ήταν απλώς ένα αρχιτεκτονικό γεγονός. Ήταν μια τεράστια πνευματική νίκη. Συμβόλιζε τη μεταμόρφωση ενός τόπου σκότους και αστρολατρίας σε εστία της νέας πίστης.

Αν και οι αιώνες που ακολούθησαν έφεραν την ισλαμική κατάκτηση και, τελικά, την ισοπέδωση της πόλης από τις μογγολικές επιδρομές τον 13ο αιώνα, οι ξένες ιστορικές πηγές δικαιώνουν τη μνήμη της Εκκλησίας. Συριακά χρονικά (όπως του Μιχαήλ του Σύρου) επιβεβαιώνουν ότι ο Καθεδρικός Ναός των Καρρών παρέμεινε ενεργός για εκατοντάδες χρόνια, αποτελώντας την έδρα σημαντικών Επισκόπων.

Σήμερα, οι αρχαιολογικές ανασκαφές στο Harran φέρνουν στο φως τα επιβλητικά ερείπια αυτού που οι ξένοι ερευνητές ονομάζουν The Cathedral of Carrhae (Ο Καθεδρικός των Καρρών), επιβεβαιώνοντας το μεγαλείο του ναού που περιέγραφαν οι αρχαίοι συγγραφείς.

Για τη λειτουργική παράδοση της Ορθοδοξίας, η Ανάμνηση των Εγκαινίων δεν είναι μια απλή επέτειος ενός κτιρίου. Στη θεολογία της Εκκλησίας, τα εγκαίνια ενός ναού συμβολίζουν την ανακαίνιση του ίδιου του ανθρώπου και τη νίκη του φωτός έναντι του πνευματικού σκότους.

Κρατώντας ζωντανή αυτή τη γιορτή στο πέρασμα των αιώνων, η Εκκλησία μάς θυμίζει ότι ακόμη και στα πιο δύσκολα και εχθρικά περιβάλλοντα, η πίστη και η αγάπη μπορούν να ριζώσουν, να χτίσουν θεμέλια και να μεταμορφώσουν την ιστορία.

Παράρτημα: Η Αυθεντική Μαρτυρία της Οδοιπόρου Αιθερίας (381 με 384 μ.Χ.)

Ακολουθεί το απόσπασμα από το Itinerarium Egeriae (Κεφάλαιο 20, 1-4) σε πρωτότυπο λατινικό κείμενο και νεοελληνική μετάφραση, όπου καταγράφεται η επίσκεψη στην πόλη και η διάκριση ανάμεσα στον εσωτερικό ναό (που εορτάζεται) και τον εξωτερικό:

Λατινικό Κείμενο

20.1 Ac sic ergo facto ibi triduano necesse me fuit adhuc in ante accedere usque ad Charris, quia modo sic dicitur. Nam in scripturis sanctis dicta est Charra, ubi moratus est sanctus Abraam, sicut scriptum est in Genesi, dicente Domino ad Abraam: Exi de terra tua et de domo patris tui et uade in Charram et reliqua.

20.2 Ibi ergo cum uenissem, id est in Charra, ibi statim fui ad ecclesiam, quae est intra ciuitate ipsa. Vidi etiam mox episcopum loci ipsius uere sanctum et hominem Dei, et ipsum et monachum et confessorem, qui mox nobis omnia loca ibi ostendere dignatus est, quae desiderabamus.

20.3 Nam duxit nos statim ad ecclesiam, quae est foras ciuitatem in eo loco, ubi fuit domus sancti Abrahae, id est in ipsis fundamentis et de ipso lapide, ut tamen dicebat sanctus episcopus. Cum ergo uenissemus in ipsa ecclesia, facta est oratio et lectus ipse locus de Genesi, dictus etiam unus psalmus, et iterata oratione et sic benedicens nos episcopus egressi sumus foras.

20.4 Item dignatus est nos ducere ad puteum illum, unde portabat aquam sancta Rebecca. Et ait nobis sanctus episcopus: Ecce puteus, unde potauit sancta Rebecca camelos pueri sanctι Abrahae, id est Eleazari; et singula ita nobis dignabatur ostendere.

Μετάφραση στα Ελληνικά

20.1 Και αφού παρέμεινα εκεί στην Έδεσσα για τρεις ημέρες, ήταν απαράβατη ανάγκη για μένα να προχωρήσω ακόμα πιο πέρα, μέχρι τις Χάρρες, διότι έτσι ονομάζονται τώρα. Διότι στις Αγίες Γραφές ονομάζεται Χαρράν, εκεί όπου κατοίκησε ο άγιος Αβραάμ, όπως είναι γραμμένο στη Γένεση, όταν είπε ο Κύριος στον Αβραάμ: Έξελθε εκ της γης σου και εκ του οίκου του πατρός σου και πορεύου στη Χαρράν και τα λοιπά.

20.2 Όταν λοιπόν έφτασα εκεί, δηλαδή στη Χαρράν, πήγα αμέσως στην εκκλησία που βρίσκεται μέσα στην ίδια την πόλη. Εκεί συνάντησα αμέσως και τον επίσκοπο του τόπου εκείνου, ο οποίος ήταν πραγματικά άγιος άνθρωπος και άνθρωπος του Θεού, ο ίδιος και μοναχός και ομολογητής, ο οποίος καταδέχθηκε αμέσως να μας δείξει όλα τα μέρη εκεί που επιθυμούσαμε να δούμε.

20.3 Διότι μας οδήγησε αμέσως στην εκκλησία που βρίσκεται έξω από την πόλη, στο σημείο όπου βρισκόταν ο οίκος του αγίου Αβραάμ, δηλαδή πάνω στα ίδια τα θεμέλια και χτισμένη με τις ίδιες εκείνες πέτρες, όπως τουλάχιστον μας έλεγε ο άγιος επίσκοπος. Όταν λοιπόν μπήκαμε μέσα σε αυτή την εκκλησία, έγινε προσευχή και διαβάστηκε το σχετικό απόσπασμα από τη Γένεση, ψάλαμε επίσης έναν ψαλμό, και αφού έγινε πάλι προσευχή και μας ευλόγησε ο επίσκοπος, βγήκαμε έξω.

20.4 Έπειτα καταδέχθηκε να μας οδηγήσει και σε εκείνο το πηγάδι από όπου μετέφερε νερό η αγία Ρεβέκκα. Και μας είπε ο άγιος επίσκοπος: Ιδού το πηγάδι από όπου η αγία Ρεβέκκα πότισε τις καμήλες του δούλου του αγίου Αβραάμ, δηλαδή του Ελιέζερ· και έτσι είχε την καλοσύνη να μας δείχνει το κάθε τι ξεχωριστά.

Χριστόδουλος Μολύβας