Γιατί η ελληνική επανάσταση του 1821 δεν ήταν αμαρτία με βάση την Ορθοδοξία.

Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 αποτελεί ένα μοναδικό ιστορικό και πνευματικό φαινόμενο. Σε αντίθεση με τις επαναστάσεις της Δύσης που συχνά είχαν αντικληρικό χαρακτήρα (όπως η Γαλλική), η ελληνική εξέγερση ήταν βαθιά θρησκευτική.Πώς συμβιβάζεται όμως η ένοπλη βία με το Ευαγγέλιο; Γιατί οι αγωνιστές δεν θεώρησαν την ανταρσία τους ως αμαρτία απέναντι στον Θεό;

Η απάντηση κρύβεται στον συνδυασμό της Πατερικής Θεολογίας και της ακλόνητης πίστης των ίδιων των ηρώων.

Το βασικό επιχείρημα όσων έχουν ερωτηματικό για το ζήτημα είναι το χωρίο του Αποστόλου Παύλου: Πᾶσα ψυχὴ ἐξουσίαις ὑπερεχούσαις ὑποτασσέσθω. Όμως, η Ορθόδοξη Πατερική παράδοση απαντάει στον προβληματισμό.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας αυτό το χωρίο, ξεκαθάρισε ότι ο Θεός ευλόγησε τον θεσμό της εξουσίας για να υπάρχει τάξη, αλλά όχι τον κάθε άδικο άρχοντα. Όταν η εξουσία παύει να υπηρετεί το καλό και γίνεται όργανο του κακού, παύει να είναι εκ Θεού.

Ο Άγιος Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης επίσης δικαιώνει κάθε απελευθερωτικό αγώνα αναφέροντας ότι αν ένας άρχοντας ενεργεί παράνομα και με τυραννία, δεν είναι πλέον εξουσία ταγμένη από τον Θεό, αλλά παραχώρηση ή δοκιμασία. Για τους Έλληνες, ο Σουλτάνος δεν ήταν ο νόμιμος άρχοντας, αλλά ένας αλλόθρησκος τύραννος που κατείχε τη χώρα με τη βία. Συνεπώς, η ανατροπή του δεν ήταν αμαρτία, αλλά αποκατάσταση της θείας δικαιοσύνης.

Οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές του '21 είχαν πλήρη συνείδηση ότι ο αγώνας τους ήταν ευλογημένος. Οι δηλώσεις τους είναι αποκαλυπτικές:

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης: Ο Γέρος του Μοριά, η καρδιά της Επανάστασης, έλεγε με ακλόνητη βεβαιότητα.

Ο Θεός υπέγραψε την ελευθερία της Ελλάδος και δεν παίρνει πίσω την υπογραφή Του.

Για τον θρυλικό Στρατηγό, η επανάσταση ήταν μια θεία απόφαση. Στον λόγο του στην Πνύκα, τόνισε: Όταν πιάσαμε τα άρματα, είπαμε πρώτα υπέρ Πίστεως και έπειτα υπέρ Πατρίδος.

Αλέξανδρος Υψηλάντης: Στην ιστορική του προκήρυξη Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος, ο αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας καλεί τους Έλληνες να θυμηθούν ότι ο Θεός είναι μαζί τους:

Είναι καιρός να αποτινάξωμε τον αφόρητον τούτον ζυγόν... Ας υψώσωμεν το σημείον, δι' ου πάντοτε νικώμεν! Λέγω τον Σταυρόν!

Στρατηγός Μακρυγιάννης: Στα απομνημονεύματά του, ο Μακρυγιάννης περιγράφει τον αγώνα ως μια πνευματική μάχη:

Χωρίς αρετή και πόνο εις την πατρίδα και πίστη εις την θρησκεία τους, έθνη δεν υπάρχουν.

Για εκείνον, η ελευθερία ήταν δώρο του Δικαιοκρίτη Θεού.

Αθανάσιος Διάκος: Η απάντησή του πριν το μαρτύριό του συμπυκνώνει τη θεολογική άρνηση της υποταγής στον τύραννο:

Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θέλω να πεθάνω.

Η άρνησή του να αλλαξοπιστήσει για να σώσει τη ζωή του αποδεικνύει ότι ο πόλεμος ήταν πρωτίστως αγώνας για την αλήθεια του Χριστού.

Η Ορθόδοξη πίστη διδάσκει ότι ο άνθρωπος πλάστηκε ελεύθερος (Αυτεξούσιο). Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης τονίζουν ότι η δουλεία είναι κάτι ξένο προς τη φύση του ανθρώπου, μια συνέπεια της αμαρτίας που πρέπει να θεραπευτεί.

Όταν λοιπόν οι Έλληνες επαναστάτησαν, δεν το έκαναν από μίσος, αλλά από αγάπη για το θείο δώρο της ελευθερίας. Ο αγώνας για την ελευθερία ήταν αγώνας για να ξαναγίνει ο άνθρωπος εικόνα Θεού, απαλλαγμένος από τον φόβο και τον εξευτελισμό του δούλου.

Αν και η Εκκλησία δεν ονομάζει ποτέ έναν πόλεμο Άγιο, αναγνωρίζει τον αμυντικό αγώνα. Ο Μέγας Αθανάσιος αναφέρει ότι στον πόλεμο, ο φόνος του εχθρού είναι νόμιμος και επαινετός όταν γίνεται για τη σωτηρία των πολλών.

Ο Μέγας Βασίλειος, παρά την αυστηρότητά του, αναγνώριζε ότι οι στρατιώτες που πολεμούν για την πίστη και την πατρίδα είναι πρόμαχοι της σωφροσύνης. Η Επανάσταση του '21 ήταν ακριβώς αυτό.Μια συλλογική πράξη αυτοθυσίας. Οι αγωνιστές γνώριζαν ότι ίσως έχαναν την ψυχή τους (λόγω του αίματος που έχυναν), αλλά ήταν πρόθυμοι να το κάνουν για να σώσουν το Γένος.

Η συμμετοχή του Κλήρου είναι η ζωντανή απόδειξη ότι η Επανάσταση δεν ήταν αμαρτία.

Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί το λάβαρο στην Αγία Λαύρα.

Ο Επίσκοπος Έλους Άνθιμος και ο Βρεσθένης Θεοδώρητος πολεμούν στα τείχη της Τριπολιτσάς.

Ο Παπαφλέσσας θυσιάζεται στο Μανιάκι ως ιερέας και στρατιώτης.

Αν η Επανάσταση ήταν αμαρτία, οι άνδρες αυτοί θα είχαν αφοριστεί από τη συνείδηση της Εκκλησίας. Αντίθετα, τιμώνται ως ήρωες και μάρτυρες. Ακόμη και ο αφορισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε', σήμερα αναγνωρίζεται από την ιστορική έρευνα ως μια διπλωματική οικονομία για να αποτραπεί η γενοκτονία των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, ενώ ο ίδιος ο Πατριάρχης πλήρωσε με τη ζωή του την κρυφή του στήριξη στον Αγώνα.

Η Επανάσταση του 1821 δεν ήταν μια πράξη αλαζονείας ή αναρχίας. Ήταν η κραυγή ενός λαού που, βασισμένος στη διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας, απαίτησε το δικαίωμα να ζει ελεύθερα. Όπως είπε και ο Ρήγας Φεραίος: Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά. Για την Ορθοδοξία, ο αγώνας κατά της τυραννίας δεν είναι αμαρτία, αλλά η ύψιστη μορφή ομολογίας της πίστης στην ελευθερία που χάρισε ο Χριστός στον άνθρωπο.

Χριστόδουλος Μολύβας