Η Ορθόδοξη απάντηση στην διαμάχη περί Θεολογίας της Αντικατάστασης

 

Μια περιήγηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αρκεί για να βρεθεί κανείς μπροστά σε μια έντονη θεολογική διαμάχη. Μία από τις πιο πολυσυζητημένες και συχνά παρεξηγημένες κόντρες στον αμερικανικό ευαγγελικό χώρο σήμερα αφορά τη σχέση μεταξύ του Ισραήλ και της Χριστιανικής Εκκλησίας.Αντικατέστησε η Εκκλησία τον Ισραήλ στο σχέδιο του Θεού; Για να το κατανοήσουμε αυτό, πρέπει να εξετάσουμε την κυρίαρχη άποψη στη Δύση και να την αντιπαραβάλουμε με την προσέγγιση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Η άποψη που κυκλοφορεί ευρύτερα στους αμερικανικούς προτεσταντικούς κύκλους βασίζεται σε ένα σύστημα που ονομάζεται Διανεμισμός (Dispensationalism). Αυτή η θεολογία υποστηρίζει ότι ο Θεός έχει δύο εντελώς ξεχωριστά σχέδια για δύο διαφορετικές ομάδες: το φυσικό έθνος του Ισραήλ και τη Χριστιανική Εκκλησία.

Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία οι διαθήκες της Παλαιάς Διαθήκης (όπως προς τον Αβραάμ ή τον Ιερεμία) αφορούν αποκλειστικά το φυσικό έθνος του Ισραήλ και είναι απολύτως κυριολεκτικές (π.χ. εγγυώνται συγκεκριμένα γεωγραφικά σύνορα και μια μελλοντική επίγεια βασιλεία).

Η Εκκλησία θεωρείται ουσιαστικά μια παρένθεση ή μια προσωρινή παύση στο χρονοδιάγραμμα του Θεού, μέχρι Εκείνος να στρέψει ξανά την προσοχή Του στο Ισραήλ κατά τους έσχατους χρόνους.

Όποιος υποστηρίζει ότι η Εκκλησία είναι η συνέχεια του Ισραήλ, χαρακτηρίζεται αμέσως με την ετικέτα της Θεολογίας της Αντικατάστασης (Replacement Theology) ένας όρος που χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά ως θεολογική μομφή.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει θεμελιωδώς αυτόν τον διαχωρισμό των δύο οδών. Ωστόσο, απορρίπτει επίσης και τον όρο Θεολογία της Αντικατάστασης. Ο Θεός δεν απέτυχε με τον πρώτο Του λαό για να αποφασίσει να τον αντικαταστήσει με μια εντελώς νέα ομάδα. Αντίθετα, η Ορθόδοξη θεολογία διδάσκει τη Θεολογία της Εκπλήρωσης.

Ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη ο Νόμος και οι Προφήτες ήταν μια προετοιμασία (παιδαγωγός εις Χριστόν, κατά τον Απόστολο Παύλο). Όταν ήρθε ο Χριστός, δεν κατήργησε τον Ισραήλ, αλλά τον οδήγησε στην οριστική του ολοκλήρωση. Η Εκκλησία δεν είναι ένας ολοκαίνουργιος, αποκομμένος οργανισμός που εμφανίστηκε ξαφνικά, αλλά η φυσική συνέχεια, το πλήρες άνθισμα του πιστού Ισραήλ.

Ιδού πώς ερμηνεύει η Ορθοδοξία τα βασικά επιχειρήματα:

1. Η Αιώνια Διαθήκη (Γένεση 17 και Ιερεμίας 31)

Οι υποσχέσεις του Θεού είναι όντως αιώνιες και αμετάκλητες. Ωστόσο, η Ορθοδοξία διδάσκει ότι αυτές οι υποσχέσεις βρίσκουν την υπέρτατη εκπλήρωσή τους στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Η Γη της Επαγγελίας δεν νοείται πλέον απλώς ως ένα κομμάτι γης στη Μέση Ανατολή, αλλά ως η αιώνια βασιλεία των ουρανών. Η Νέα Διαθήκη που προφήτευσε ο Ιερεμίας (31:31) είναι ακριβώς η διαθήκη που εγκαινίασε ο Χριστός με το ίδιο Του το αίμα στον Μυστικό Δείπνο.

2. Το Δέντρο της Ελιάς (προς Ρωμαίους 11)

Το 11ο κεφάλαιο της προς Ρωμαίους επιστολής χρησιμοποιείται συχνά ως απόδειξη από εκείνους που θέλουν να διαχωρίσουν την Εκκλησία από τον Ισραήλ. Κι όμως, μια προσεκτική ανάγνωση δείχνει ότι ο Παύλος επιχειρηματολογεί για το ακριβώς αντίθετο. Μιλάει για ένα και μοναδικό δέντρο (την ελιά).

Η ρίζα αντιπροσωπεύει τους Πατριάρχες και τους Προφήτες.

Τα φυσικά κλαδιά που αποκόπηκαν είναι οι Ιουδαίοι που απέρριψαν τον Χριστό.

Τα άγρια κλαδιά είναι οι Εθνικοί που πίστεψαν.

Το δέντρο παραμένει ένα. Δεν υπάρχουν δύο δέντρα για δύο διαφορετικούς λαούς. Υπάρχει ένας ενιαίος Ισραήλ του Θεού (προς Γαλάτες 6:16). Η απόλυτη ελπίδα του Παύλου είναι ότι μια μέρα, τα φυσικά κλαδιά θα πιστέψουν στον Χριστό και θα μπολιαστούν ξανά στο ίδιο ακριβώς δέντρο την Εκκλησία.

Ούκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην

Η καρδιά της Καινής Διαθήκης είναι η ριζική ενότητα όλης της ανθρωπότητας. Ο Χριστός γκρέμισε το μεσότοιχο της έχθρας που χώριζε τους Ιουδαίους από τους Εθνικούς, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον (προς Εφεσίους 2:15).

Για την Ορθόδοξη πίστη, ο λαός του Θεού δεν ορίζεται πλέον από την καταγωγή, το DNA ή τα εθνικά σύνορα, αλλά από την πίστη στον Ιησού Χριστό. Η Εκκλησία είναι ο αληθινός, πνευματικός Ισραήλ, που αγκαλιάζει Ιουδαίους και Εθνικούς σε ένα αδιαίρετο Σώμα.

Χριστόδουλος Μολύβας